Mizan, işletmenizin belirli bir dönemdeki muhasebe kayıtlarını kontrol etmenize ve finansal durumu doğru değerlendirmenize yardımcı olan bir muhasebe raporudur. Dolayısıyla borç ve alacak hareketlerini toplu şekilde görüp kontrol etmenizi sağlayan bir kontrol aracı işlevi vardır.
Peki, mizan nedir, nasıl hazırlanır ve nasıl yorumlanır?
Bu yazımızda; mizan türlerini, hazırlama adımlarını ve KOBİ’lerin muhasebe kayıtlarını kontrol ederken dikkat etmesi gereken noktaları inceliyoruz.
Genel Bakış
- Mizan, belirli bir tarihteki muhasebe hesaplarının borç-alacak ve bakiye bilgilerini bir arada gösterir.
- Muhasebe kayıtlarının kontrol edilmesine ve olası hataların tespit edilmesine yardımcı olur.
- Borç ve alacak toplamlarının eşit olması, kayıtların matematiksel olarak dengeli olduğunu gösterse de tüm kayıtların doğru olduğu anlamına gelmez.
- Aylık, genel geçici ve kesin mizan, farklı dönemlerde hesap hareketlerini ve bakiyelerini kontrol etmek için kullanılır.
- Düzenli tutulan fatura, gelir-gider ve cari hesap kayıtları, mizan hazırlığı öncesinde muhasebe verilerinin daha kolay düzenlenmesini sağlar.
Mizan Ne İşe Yarar?
Mizan, muhasebe kayıtlarının doğruluğunu kontrol etmenizi ve olası kayıt hatalarını tespit etmenizi sağlar. İşletmenin hesap hareketlerini toplu olarak görmenize yardımcı olur ve bilanço ve gelir tablosu gibi mali tablolar hazırlamadan önce kontrol aracı olarak kullanılır.
Mizan Tablosunda Hangi Bilgiler Yer Alır?
Mizan tablosunda, işletmenin muhasebe hesaplarına ait hareketleri ve bakiyeleri gösteren temel bilgiler yer alır. Bir mizan tablosunda şu bilgiler bulunur:
- Hesap kodu: Muhasebe hesabının tek düzen hesap planındaki kodu.
- Hesap adı: Hesap koduna ait hesabın ismi (Kasa vb.)
- Borç toplamı: Dönem boyunca ilgili hesabın borç tarafına kaydedilen tutarların toplamıdır.
- Alacak toplamı: Dönem boyunca ilgili hesabın alacak tarafına kaydedilen tutarların toplamıdır.
- Borç bakiyesi: Borç toplamı alacak toplamından fazlaysa aradaki farkı gösterir.
- Alacak bakiyesi: Alacak toplamı borç toplamından fazlaysa aradaki farkı gösterir.
- Düzenlenme tarihi: Mizanın hazırlandığı tarih ve dönem bilgisidir.
Bu bilgiler sayesinde, hesap hareketlerini karşılaştırabilir ve muhasebe kayıtlarını daha kolay kontrol edebilirsiniz.
Mizan Nasıl Hazırlanır?
Mizan hazırlamak için işletmenin belirli bir dönemine ait muhasebe kayıtlarından hesap hareketleri ve bakiyeleri listelenir. Doğru bir mizan hazırlamak için şu adımları izlemeniz gerekir:
- Muhasebe kayıtlarını tamamlayın: İlgili döneme ait tüm işlemlerin yevmiye defterine kaydedildiğinden emin olun.
- Kayıtları kontrol edin: İşlemlerin doğru muhasebe hesaplarına işlendiğini ve eksik kayıt olup olmadığını kontrol edin.
- Hesap bakiyelerini çıkarın: Büyük defterdeki hesapların borç ve alacak toplamlarını belirleyin.
- Mizan tablosunu oluşturun: Her hesabın kodunu, adını, borç ve alacak toplamlarını ve varsa bakiyelerini tabloya aktarın.
- Borç ve alacak toplamlarını karşılaştırın: Mizan toplamlarının birbirine eşit olup olmadığını kontrol edin. Eşitlik sağlanmıyorsa kayıtları ve hesaplamaları yeniden inceleyin.
Mizan toplamlarının eşit olması, tüm muhasebe kayıtlarının hatasız olduğu anlamına gelmez. Yanlış hesaba yapacağınız kayıtlar gibi bazı hatalar, borç ve alacak toplamları eşit olsa da devam edebilir. Bu nedenle dönem kayıtlarının eksiksiz ve doğru olduğundan emin olmak çok önemlidir.
Muhasebe Kayıtlarını Tamamlayın
Mizan hazırlamadan önce ilgili döneme ait alış, satış, tahsilat, ödeme ve diğer muhasebe hareketlerinin eksiksiz kaydedildiğinden emin olun. Eksik işlemler, hesap bakiyelerinin yanlış oluşmasına neden olabilir.
Hesapların Borç ve Alacak Toplamlarını Hesaplayın
Muhasebe kayıtları tamamlandıktan sonra her hesabın dönem içindeki toplam borç ve alacak hareketlerini ayrı ayrı hesaplayın. Bu tutarlar, hesapların dönem boyunca nasıl bir hareketliliğe sahip olduğunu gösterir.
Hesap Bakiyelerini Belirleyin
Her hesabın borç ve alacak toplamları arasındaki farkı hesaplayarak bakiyesini belirleyin. Borç toplamı yüksekse borç bakiyesi; alacak toplamı yüksekse alacak bakiyesi verir. İki toplam eşitse hesabın bakiyesi bulunmaz.
Borç ve Alacak Toplamlarını Kontrol Edin
Mizandaki genel borç ve alacak toplamlarının eşit olup olmadığını kontrol edin. Çift taraflı kayıt sisteminde bu iki toplamın eşit olması gerekir. Eşitlik sağlanmıyorsa eksik veya hatalı kayıtları, hesaplamaları ve veri aktarımlarını yeniden incelemelisiniz.
Mizan Türleri Nelerdir?
Mizanlar, hazırlanma zamanına ve kullanım amacına göre üçe ayrılır. Mizan türleri şunlardır:
- Aylık mizan: Bir aylık muhasebe kayıtlarını gösterir. İşletmelerin hesap hareketlerini düzenli takip etmesine ve olası hataları erken fark etmesine yardımcı olur.
- Genel geçici mizan: Hesap dönemi sonunda, dönem sonu muhasebe işlemleri tamamlanmadan önce hazırlanır. Hesapların mevcut borç ve alacak toplamlarını kontrol etmek için kullanılır.
- Kesin mizan: Dönem sonunda düzeltme ve kapanış işlemleri tamamlandıktan sonra hazırlanır. Kesinleşen hesap bakiyelerini gösterir ve bilanço gibi mali tabloların hazırlanmasına temel oluşturur.
Bu mizan türleri sayesinde muhasebe kayıtlarını farklı aşamalarda kontrol edebilir ve dönem sonu işlemlerini daha düzenli yürütebilirsiniz.
Aylık Mizan Nedir?
Aylık mizan, işletmenin bir aylık muhasebe kayıtlarını ve hesap bakiyelerini gösterir. İşletmeler;
- hesap hareketlerini düzenli olarak kontrol etmek,
- olası hataları erken fark etmek ve
- finansal durumlarını takip etmek için aylık mizan hazırlayabilir.
Genel Geçici Mizan Nedir?
Genel geçici mizan, hesap dönemi sonunda dönem sonu düzeltme işlemleri tamamlanmadan önce hazırlanır.
- Hesapların mevcut borç ve alacak toplamlarını göstererek muhasebe kayıtlarının kontrol edilmesine ve
- dönem sonu işlemlerine hazırlık yapılmasına yardımcı olur.
Kesin Mizan Nedir?
Kesin mizan, dönem sonu düzeltme ve kapanış işlemleri tamamlandıktan sonra hazırlanır. İşletmenin kesinleşmiş hesap bakiyelerini gösterir ve çeşitli mali tabloların hazırlanmasında temel alınan muhasebe verilerini içerir.
Mizan Nasıl Okunur ve Yorumlanır?
Mizan sadece borç ve alacak toplamlarının eşit olup olmadığını kontrol etmek için kullanılmaz. Bunun yanında; hesap bakiyelerini incelemek ve dönemsel değişimleri görmek için de kullanılır.
Mizan yorumlarken dikkat etmeniz gereken temel noktalar ise şunlardır:
Borç ve Alacak Bakiyelerini Kontrol Edin
Mizandaki hesap bakiyelerini incelerken hesabın niteliğini de dikkat edin. Örneğin;
- kasa hesabının (100 Kasa) normalde borç bakiyesi vermesi veya sıfır olması beklenirken
- satıcılar hesabı (320 Satıcılar) genellikle alacak bakiyesi verir.
Beklenenden farklı bakiye görülürse ilgili kayıtları ve işlemleri kontrol edin. Bu tür farklılıklar, olası kayıt hatalarını veya ayrıca incelenmesi gereken işlemleri gösterebilir.
Önceki Dönemlerle Karşılaştırın
Cari dönem mizanını önceki ay veya dönemlerin mizanlarıyla karşılaştırarak hesap bakiyelerindeki değişimleri takip edebilirsiniz. Örneğin;
- gider hesaplarında beklenmedik bir artış ya da
- satış hesaplarında belirgin bir düşüş varsa nedenini araştırabilirsiniz.
Bu karşılaştırma, olağan dışı hareketleri fark etmenize ve işletmenin finansal durumunu daha sağlıklı değerlendirmenize yardımcı olur.
Mizan Tutmazsa Ne Yapılmalıdır?
Mizanda borç ve alacak toplamları birbirine eşit değilse muhasebe kayıtlarında, hesaplamalarda veya kayıt aktarımlarında hata olabilir. Bu durumda tüm kayıtları baştan incelemektense aşağıdaki adımları izleyerek farkın kaynağını tespit edebilirsiniz:
1. Eksik veya Fazla Kayıtları Kontrol Edin
İlgili döneme ait işlemlerin tamamının kaydedilip kaydedilmediğini kontrol edin.
- Bir işlemin hiç kaydedilmemesi,
- aynı işlemin birden fazla kez kaydedilmesi veya
- tutarın yanlış girilmesi, mizan dengesini bozabilir.
Yevmiye defteri kayıtlarını ilgili belgelerle karşılaştırarak eksik ve hatalı işlemleri belirleyin.
2. Yanlış Hesaba Yapılan Kayıtları Kontrol Edin
İşlemlerin doğru muhasebe hesaplarına kaydedildiğinden emin olun. Bir işlemi yanlış hesaba kaydettiğinizde, borç ve alacak toplamları eşit olsa bile muhasebe kayıtlarının hatalı olmasına neden olabilir.
Bu nedenle toplamların eşitliğinin yanında, hesapların içeriğini de kontrol edin.
3. Dönem Sonu Kayıtlarını Gözden Geçirin
Amortisman, tahakkuk ve diğer dönem sonu işlemlerinin doğru tutarlarla ve doğru hesaplara kaydedilip kaydedilmediğini inceleyin. Bu işlemlerdeki eksiklikler veya hatalar, hesap bakiyelerinin yanlış oluşmasına yol açabilir.
Özellikle dönem sonu düzeltmelerini ilgili belgeler ve hesaplamalar üzerinden kontrol edin.
Mizan ile Bilanço Arasındaki Fark Nedir?
Mizan, muhasebe hesaplarının borç ve alacak hareketlerini ve bakiyelerini gösteren ayrıntılı bir kontrol aracıdır. Bilanço ise işletmenin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını ve özkaynaklarını gösteren mali tablodur.
Mizan muhasebe kayıtlarının kontrol edilmesine yardımcı olurken bilanço, işletmenin finansal durumunu genel olarak ortaya koyar.
Mizan ile Gelir Tablosu Arasındaki Fark Nedir?
Gelir tablosu; belirli bir dönemde elde edilen gelirleri, yapılan giderleri ve bunların sonucunda oluşan kâr veya zararı gösterir. Mizan ise daha önce de bahsettiğimiz gibi işletmenin muhasebe hesaplarının tamamını kapsayabilir ve hesap bakiyelerini gösterir.
Dolayısıyla mizan, kayıtların kontrolünde kullanırken gelir tablosu, işletmenin dönemsel finansal performansının değerlendirilmesinde kullanılır.
Mizan, Bilanço ve Gelir Tablosu Karşılaştırması
Mizan, bilanço ve gelir tablosunun farkını daha net anlayabilmek için aşağıdaki karşılaştırma tablosunu inceleyebilirsiniz:
| Özellik | Mizan | Bilanço | Gelir Tablosu |
|---|---|---|---|
| Kullanım Amacı | Muhasebe kayıtlarının doğruluğunu kontrol etmek ve mali tablo hazırlığına yardımcı olmak. | İşletmenin varlık, özkaynak, borç durumunu göstermek. | İşletmenin gelir-gider dengesini ve kârlılığını değerlendirmek. |
| Kapsamı | Muhasebe hesaplarının borç ve alacak bakiyeleri. | İşletmenin varlıkları, özkaynakları ve borçları. | Gelir-giderler, dönem kâr ve zararı. |
| Kullanım Dönemi | Aylık veya dönem sonunda. | Yıl sonunda ve 3,6,9 ay gibi ara dönemlerde. | Belirlenen bir dönemi kapsar. (Aylık, 3 aylık veya yıllık gibi.) |
| Diğer Tablolarla İlişkisi | Bilanço ve gelir tablosunun hazırlanmasında kullanılan ham muhasebe verilerini sunar. | Mizan verilerindeki ilgili hesapların sınıflandırılmasıyla oluşturulur. | Mizan verilerindeki gelir tablosu hesaplarının (6 ile başlayan hesaplar) düzenlenmesiyle oluşturulur. |
Ön Muhasebe Verileri Mizan Hazırlığını Nasıl Kolaylaştırır?
Fatura, gelir-gider, cari hesap, stok ve banka hareketlerinin düzenli tutulması, muhasebe kayıtlarının hazırlanmasını kolaylaştırır. Bu verileri eksiksiz ve doğru şekilde takip ettiğinizde, mali müşavirin kayıtları kontrol etmesi ve gerekli muhasebe işlemlerini yürütmesi de kolaylaşır.
Ön muhasebe programları, günlük ticari işlemlerin tek bir yerde takip edilmesine ve ilgili verilerin düzenli biçimde hazırlanmasına yardımcı olur. Özetle ön muhasebe verileri, resmi mizan hazırlamak için düzenli bir kaynak sağlar.
Bizim Hesap ile Muhasebe Kayıtlarınızı Nasıl Düzenli Tutabilirsiniz?
Bizim Hesap ticari işletme programı ile;
- faturalarınızı,
- cari hesaplarınızı,
- gelir-giderlerinizi,
- stoklarınızı ve
- banka hareketlerinizi tek platform üzerinden takip edebilirsiniz.
Günlük ticari işlemlerinizi düzenli kaydetmeniz, finansal verilerinizi kontrol etmenizi ve mali müşavirinizle paylaşacağınız bilgileri daha kolay hazırlamanızı sağlar.
İşletmenizin kayıtlarını düzenli tutarak muhasebe süreçlerinizi kolaylaştırmak için Bizim Hesap’ı 14 gün ücretsiz deneyin.
Sıkça Sorulan Sorular
Mizan, aylık olarak veya hesap dönemi sonunda hazırlanabilir. Dönem sonu işlemlerine bağlı olarak geçici ve kesin mizan düzenlenir.
Evet, doğru şekilde tutulan bir mizanda borç ve alacak toplamlarının eşit olması gerekir. Eğer eşitlik yoksa ve fark varsa kayıt veya hesaplama hatası olabileceğinden kayıtlar kontrol edilmelidir.
Hayır, yanlış hesaba kayıt yapılması gibi hatalar, borç ve alacak toplamları eşit olsa bile devam edebilir.
Hayır; mizan, muhasebe hesaplarının hareket ve bakiyelerini gösterirken bilanço, işletmenin belirli bir tarihteki varlık, borç ve özkaynak durumunu gösterir.
Mizan, muhasebe kayıtlarını tutan muhasebe personeli veya mali müşavir tarafından hazırlanabilir. İşletmenin muhasebe kayıtlarına göre hazırlık ve kontrol süreci değişebilir.
